Ο Σύλλογος Γυναικών Κιμμερίων σας προσκαλεί την Καθαρή Δευτέρα 14 Μαρτίου 2016, στις 10.30 π.μ. στην κεντρική πλατεία του χωριού (καιρού επιτρέποντος, διαφορετικά στην αίθουσα εκδηλώσεων του Συλλόγου), σε αποκριάτικη γιορτή, με μασκαρέματα, μουτζουρώματα, κατασκευή χαρταετών για τους μικρούς μας φίλους, διαγωνισμό πετάγματος χαρταετού με έπαθλο, αχνιστή φασολάδα, λαγάνα κλπ νηστίσιμα εδέσματα, παραδοσιακά τραγούδια και χορό.
Σας περιμένουμε όλους, να πετάξουμε τα “τσερκένια” των Σμυρνιών, τους “ουτσουρμάδες” των Κωνσταντινουπολιτών, τα “πουλία” των Ποντίων, τα “πετάκια” των Θρακιωτών και να ξετυλίξουμε μαζί την … καλούμπα της ιστορίας τους.
Ήρθες και πάλι τρελό Κ α ρ ν α β ά λ ι
Carnevale; Carnem levare; ή από τα ¨Κάρνεια¨ προς τιμήν του Καρνείου Απόλλωνα; Πάντως, χαρακτηριστικό γνώρισμα του Καρναβαλιού δεν είναι η -βασισμένη στη χριστιανική νηστεία- αποχή από το κρέας, αλλά το πλούσιο φαγοπότι.
Ο λαογράφος Μάνος Φάλτλάιτς υποστηρίζει ότι η λέξη Καρναβάλι πρέπει να προέρχεται από το ΚΟΡΝ, κέρατο και ΒΑΑΛ ή ΒΗΛΟΣ, που ήταν η επίσημη ονομασία του θεού βοδιού, σημαίνει βοϊδοκέρατο και δόθηκε ειρωνικά, για να θυμίζει τη νίκη των αιγοπροβατοτρόφων εναντίον των βοϊδοτρόφων και του θεού Βάαλ.
Ανεξάρτητα από την πιθανή ετυμολογία του, οι μελετητές συμφωνούν στο ότι το Καρναβάλι είναι η επιβίωση αρχαίων ελληνικών θρησκευτικών γονιμοποιητικών τελετών, αρχικά, ίσως, των Απολλώνιων και μετέπειτα των Διονυσιακών.
Ο περιηγητής Παυσανίας στα ¨Λακωνικά¨ του, τον Κάρνο, μάντη του θεού Απόλλωνα, τον αναφέρει και ως Κριό. Κάρνος ονομαζόταν και ένας κριόμορφος ποιμενικός θεός των Πελοποννησίων, προστάτης της γονιμότητας. Σ’ όλες τις Δωρικές πόλεις γιόρταζαν τα Κάρνεια προς τιμήν του Απόλλωνα, μεταμφιέζονταν και συμμετείχαν σε πάνδημα συμπόσια και πανηγυρισμούς.
Όσον αφορά στο δεύτερο συνθετικό της λέξης καρνα-βάλι: το επίρρημα βάλλε ή άβαλε, στα αρχαία ελληνικά σημαίνει είθε, μακάρι. Βάλλω= στρέφω, σείομαι πέρα δώθε, ελαύνω, φορώ, προκαλώ, ρίπτομαι. Βαλλίζω= χοροπηδώ.
Μια έκφραση του τύπου: Καρνάβαλε, θα μπορούσε να σημαίνει: Είθε Θεέ Κάρνε (να εκπληρώσεις δηλαδή τις γονιμοποιητικές προσδοκίες μας).
Καρναβαλίζω: χοροπηδώ στο πανηγύρι του θεού Κάρνου, (ίσως) φορώντας τα κέρατα του θεού ή το κριόμορφο προσωπείο του.
Στις Διονυσιακές -ανοιξιάτικες- τελετές, οι συμμετέχοντες μεταμφιέζονταν, φορούσαν δέρματα ζώων, έβαφαν το πρόσωπό τους με την τρυγία (κατακάθι κρασιού), στεφανώνονταν με κισσό, έπιναν, τραγουδούσαν, χόρευαν. Με το χορό και το δυνατό χτύπημα της γης με τα πόδια, ξυπνούσαν τη γη για να αναγεννηθεί και να καρπίσει.
Οι αρχαίοι Αθηναίοι γιόρταζαν με διονυσιακούς χορούς και κρασί, τόσο τη βλάστηση της φύσης, όσο και τους νεκρούς και τις ψυχές. Η 3η ημέρα των Ανθεστηρίων ήταν αφιερωμένη στους νεκρούς και ονομαζόταν Χύτροι, επειδή προσφέρονταν αγγεία με άνθη, μαγειρεμένα λαχανικά και πανσπερμία σιτηρών (σαν τα σημερινά κόλλυβα που προσφέρουμε στη μνήμη των νεκρών μας, τιμώντας τους στα Ψυχοσσάβατα, την ίδια εποχή, τέλος Φλεβάρη αρχές Μάρτη). Πίστευαν ότι οι νεκροί τους επισκέπτονταν για να συμμετάσχουν στα γεύματα, τους ανακαλούσαν μέσω του ψυχοπομπού Ερμή και τους αναπαριστούσαν φορώντας μάσκες και χορεύοντας.
Κούλουμα
Είναι η έξοδος της Καθαρής Δευτέρας, με το πέταγμα του χαρταετού. Είναι Καθαρή, γιατί σημαίνει -για τους χριστιανούς- την έναρξη της νηστείας της Σαρακοστής (40 ημέρες, όσες και οι ημέρες νηστείας του Χριστού στην έρημο, μετά τη βάπτισή του, ενώ στην πραγματικότητα είναι 50 ημέρες, μέχρι το Πάσχα) με σωματική και πνευματική κάθαρση. Και κατά άλλη εκδοχή, γιατί οι νοικοκυρές καθάριζαν όλη μέρα τα κατσαρολικά τους, από το φαγοπότι της Αποκριάς.
Γιατί Κούλουμα; ίσως από αναγραμματισμό της λατινικής λέξης cumulus: σωρός, αφθονία, επίλογος, δηλαδή πολύ φαγοπότι ή το τέλος της εορταστικής περιόδου της Αποκριάς. Ο Καμπούρογλου υποστηρίζει ότι ο όρος Κούλουμα είναι καθαρά αθηναϊκός και προέρχεται από τις κολώνες του Ολυμπίου Διός, που στη νεότερη ιστορία οι Αθηναίοι τις έλεγαν κόλουμνα από τη λατινική λέξη columna και οι Ρουμελιώτες γαλατάδες της Αθήνας την Καθαρή Δευτέρα έστηναν χορό (τσάμικο) γύρω από τους στύλους του Ολυμπίου Διός, παρουσία των βασιλέων και πλήθους κόσμου.
Ο χαρταετός φαίνεται πως για 1η φορά άνοιξε τα πολύχρωμα από μετάξι φτερά του γύρω στα 1000 π.Χ. Ήταν κομμάτι της πίστης των λαών της Ανατολής, που τους στόλιζαν με ευχές σε μικρά χαρτάκια και τις έστελναν ψηλά στους θεούς τους. —Tον 4ο π.Χ. αι. ο μαθηματικός και μηχανικός Αρχύτας από τον Τάραντα της Νότιας Ιταλίας, χρησιμοποίησε το χαρταετό στην αεροδυναμική του. — Η παλιότερη ‘γραπτή’ μαρτυρία σχετικά με χαρταετό, είναι η απεικόνιση σε ελληνικό αγγείο της κλασσικής περιόδου (4ος αι.) μιας κόρης που κρατά στα χέρια της λευκή σαϊτα δεμένη με νήμα, την οποία ετοιμάζεται να πετάξει (Museo Nazionale di Napoli). — Tο 1752 ο επιστήμονας Βενιαμίν Φραγκλίνος,με τη βοήθεια χαρταετού, διαπίστωσε τον ηλεκτρισμό της ατμόσφαιρας και έφτιαξε το αλεξικέραυνο. — Ο Μάρκο Πόλο επιστρέφοντας από τα ταξίδια του, φέρνει το χαρταετό στη μεσαιωνική Ευρώπη και περιγράφει τις επανδρωμένες πτήσεις τους. — Ο Κινέζος αυτοκράτορας Γουέν Χσουν έκανε πειράματα πτήσεων με μεγάλους χαρταετούς φτιαγμένους από μπαμπού και μετάξι, χρησιμοποιώντας για επιβάτες κρατούμενους. Οι λίγοι τυχεροί που επιζούσαν, κέρδιζαν την ελευθερία τους.
Το πρώτο ανεμοπλάνο πέταξε το 1853 με χαρταετούς και μπόρεσε να σηκώσει το βάρος ενός ατόμου για 40 δευτερόλεπτα.
Ο μεγαλύτερος χαρταετός του κόσμου είναι ο Megabite, 630 τ.μ. Ο ομορφότερος όμως είναι αυτός που φτιάχνουμε μόνοι μας, τον κόβουμε, τον χρωματίζουμε, τον ζυγίζουμε και κρατώντας γερά την καλούμπα του, τον στέλνουμε ψηλά στον ωραιότερο γαλανό ουρανό του κόσμου, πετώντας μακριά τις έγνοιες μας και γεμίζοντας την ψυχή μας με χαρά και αγαλλίαση που τα καταφέραμε.
Και όπως γράφει ο λαογράφος μας Δημ. Λουκάτος στο βιβλίο του ¨Πασχαλινά και της Άνοιξης¨ (φωτογραφία εξωφύλλου, παραπάνω): “Όποιος δεν έπαιξε ποτέ του με χαρταετό, δεν κοίταξε όσο έπρεπε ψηλά. Όποιος δεν ένοιωσε την αντίσταση του μεγάλου σπάγγου, δεν εκατάλαβε τη δύναμη του αέρα. …. δεν ένοιωσε τη χαρά του να τα βγάζεις πέρα μόνος σου με τη Φύση”.
————————————————————————————
Κιμμέρια, 14 Μαρτίου 2016, Καθαρή Δευτέρα
Μπορεί οι θυελλώδεις άνεμοι και το ψιλοβρόχι να μην μας επέτρεψαν το πέταγμα των χαρταετών που φτιάξαμε ή αγοράσαμε, ωστόσο μικροί και μεγάλοι, μέλη, φίλοι, γνωστοί και άγνωστοι άνθρωποι που επέλεξαν να περάσουν τα Κούλουμα μαζί μας (από Ξάνθη, Θεσ/νίκη, Βόλο και αλλού), απολαύσαμε την αχνιστή φασολάδα και τα άλλα σαρακοστιανά εδέσματα που ετοίμασαν με μεράκι οι γυναίκες του συλλόγου, ήπιαμε απ’ το γλυκό κρασί του Βαγγέλη Χιώτη, διασκεδάσαμε με το ακορντεόν του Βαγγέλη Βασιλειάδη, ευθυμήσαμε, τραγουδήσαμε και χορέψαμε (με τα μικρασιάτικα -αντικριστά και άλλα- από τη συλλογή της Δόμνας Σαμίου, με ποντιακά και θρακιώτικα).
